على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1563

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و قال الاصمعى لا ادرى ما اصله و قيل اصله فارسى ان لم تعط الان فلم تعط ابدأ . دها ( dah ) ا . پ . به فارسى هندى ده روز اول محرم . و شبيه قبر حسنين عليهما - السلام و يا شبيه بنائى كه شامل قبور شهداى كربا مىباشد و در ده روز اول محرم آن شبيه را به اطراف حركت دهند و در روز دهم كه روز عاشورا بود اگر آن شبيه داراى اشياء نفيسه نباشد آن را دفن كنند و در بعضى جاها به آب اندازند و اگر داراى اشياء نفيسه و گران بها بود آنها را يا در تكيه‌ها گذارند و يا بكربلاى معلا حمل كند . دهاء ( dah ' ) ا . ع . زيركى . و كاردانى و تيزى ذهن و جودت رأى و جودت فهم . دهاء ( dah ' ) و دهاءة ( dah at ) م . ع . دهى دهيا و دهاء و دهاءة ( از باب سمع ) . زيرك گرديد . مر . دهى . دهاة ( doh t ) ع . ج . داهى و دهى . دهات ( deh t ) ا . پ . ج . ده و دهها و قريه‌ها و روستاها . دهات ( doh t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردمان زيرك و كاردان و تيز فهم . دهاتى ( deh ti ) ا . پ . روستائى مقابل شهرى . و مردم ساده لوح و بىاطلاع . دهاده ( dah deh ) ع . ج . دهداه . دهاده ( deh deh ) م ف . پ . از هر قسمت و از هر جهة و از هر مقام . و از تمام محله‌هاى شهر . و از محلى به محلى . دهار ( dah r ) ا . پ . غار و دره و شكاف كوه . و فضل و دانش . و بانگ و فرياد و فرياد در استمداد و يارى . دهار ( deh r ) م . ع . عامله مداهرة و دهارا : معامله كرد با او مدت دهر . كما يقال : عامله مشاهرة و شهارا : معاملهء ماهانه كرد با او . دهارس ( dah res ) ع . ج . دهرس . دهارير ( dah rir ) ا و ص . ع . اول زمانهء گذشته و درگذرنده . و دهر دهارير : روزگار سخت . و دهور دهارير : زمان هاى مختلف از شدت و رخا . دهاريس ( dah ris ) ع . ج . دهرس . دهاز ( dah z ) ا . پ . بانگ و فرياد و نعره . و غار و مغازه . دهاز ( deh z ) ا . پ . جاى پيشين از ده و قريه . و شكاف و درهء كوه . دهاژ ( dah j ) ا . پ . بانگ و فرياد و نعره . و غار و مغاره و دهاز . دهاس ( dah s ) ا . ع . جاى نرم كه نه ريگ باشد و نه خاك . دهاس ( dah s ) ص . ع . امراة دهاس : زن كلان سرين . دهاس ( dahh s ) ص . ع . نرم خوى . دهاسة ( dah sat ) ا . ع . نرم خوئى . دهاسة ( dah sat ) م . ع . دهس الرجل دهاسة و دهوسة ( از باب كرم ) : نرم گرديد خوى آن مرد . دهاع ( dah e ) ع . كلمه‌اى كه بدان بزغالگان ماده را زجر كنند . دهاق ( deh q ) ص . ع . كاس دهاق : جام پر و يا جام پىدرپى . و ماء دهاق : آب بسيار . و نطفة دهاق : نطفهء سخت ريخته شده . دهاقنة ( dah qenat ) و دهاقين ( dah qin ) ع . ج . دهقان و دهقان . ده آك ( dah - k ) ا . پ . ضحاك و گويند ضحاك معرب ده آك است يعنى ده عيب چه وى بده عيب كه زشتى پيكر و كوتاهى قد و بسيارى غرور و نخوت و بىشرمى و بىحيائى و پرخورى و شكم خوارگى و بد زبانى و تعدى و شتاب زدگى و دروغ‌گوئى و بددلى باشد آراسته بود . دهاك ( dah k ) ا . ع . مراتب عشرات در اعداد . دهالك ( dah lek ) ا . ع . چند پشتهء سياه در بلاد عرب . دهاليز ( dah liz ) ع . ج . دهليز . و ابناء الدهاليز : كودكانى كه از راه برداشته شده باشند . دهام ( doh m ) ا . ع . سياه‌گون . و نام گشنى از شتران . و از اعلام است . دهامج ( doh mej ) ا . ع . شتر دو كوهانه و شتاب روگام نزديك گذارنده . و كلان هيكل از هر چيزى . دهامق ( doh meq ) ا . ع . خاك نرم . دهامنة ( dah menat ) ع . ح . دهمن . دهان ( dah n ) و ( deh n ) ا . پ . فم و جوفى كه در پائين صورت انسان و ديگر حيوانات واقع شده و از وى آواز و صوت خارج گشته و غذا و طعام را دريافت مىكند . و مدخل و جوف هر چيزى . و دهان پشت : مقعد و سوراخ كون . و دهان ضيغم : نقطهء اول برج اسد . دهان ( deh n ) ا . ع . چرم سرخ . قوله تعالى : فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ . و جاى لغزان . و ج . دهن و دهن . دهان ( deh n ) م . ع . دهنت الناقة دهانة و دهانا ( از باب نصر و سمع و كرم ) : كم شير گرديد آن ماده شتر . دهان ( dahh n ) ا . ع . عصار يعنى كسى كه از مواد نباتى روغن مىگيرد و يا مىفروشد . دهان بند ( dah n - band ) ا . پ . چيزى كه بدان دهان حيوانات را ببندند . و